Στην αθηναϊκή κοινωνική και πολιτιστική ζωή, οι προσκλήσεις είναι πολλές και, συχνά, εντυπωσιακές. Από εκείνες που αφορούν διαμονές σε πεντάστερα ξενοδοχεία, dinners και high-end events, μέχρι openings, πολιτιστικές βραδιές, launches και κάθε λογής αθηναϊκά ραντεβού. Όταν έχεις δει αρκετές από αυτές, μαθαίνεις να ξεχωρίζεις σχετικά γρήγορα το πραγματικά ενδιαφέρον από το απλώς εντυπωσιακό.
Η πρόσκληση για τη «Συναστρία», ωστόσο, ανήκει σε μια διαφορετική κατηγορία. Όχι επειδή είναι φανταχτερή, αλλά επειδή έχει κάτι πολύ πιο σπάνιο: μια ιδέα.Γι’ αυτό και μου έκανε εντύπωση.Την είχε σχεδιάσει η Ελευθερία Ντεκώ και δεν ήταν μια πρόσκληση με την κλασική έννοια του όρου. Αριθμημένη, σε περιορισμένα αντίτυπα και υπογεγραμμένη από την ίδια, είναι αυτοφωτιζόμενη. Την ανοίγεις και, στη δεξιά πλευρά της, εμφανίζεται ένας αστερισμός.Σε μια εποχή όπου οι περισσότερες προσκλήσεις έχουν σχεδιαστεί για να πληροφορούν και να ξεχνιούνται, αυτή έχει την παράξενη ιδιότητα να μένει. Και, κυρίως, να σου δίνει από την αρχή το κλειδί για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν.Η κα. Ντεκώ, άλλωστε, δεν είναι τυχαία επιλογή για μια τέτοια πρώτη χειρονομία. Έχει συνδέσει το όνομά της με μερικά από τα σημαντικότερα έργα φωτισμού στην Ελλάδα, από την Ακρόπολη και τον Παρθενώνα μέχρι τον Ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο.Και ίσως αυτό να είναι το πρώτο πράγμα που καταλαβαίνεις για τη «Συναστρία»: εδώ τίποτα δεν μοιάζει να έχει τοποθετηθεί τυχαία.
Η πρώτη στάση του project πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου, στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, σε βραδιά Νέας Σελήνης, όπου οι προσκεκλημένοι είχαν, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα να παρατηρήσουν τη Σελήνη. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 26 Σεπτεμβρίου, έρχεται η Πανσέληνος και μαζί της μια διαφορετική αθηναϊκή βραδιά: 13 βραβευμένοι Έλληνες ποιητές συναντώνται στη Νέα Στοά Αρσακείου και ακολουθεί μουσική εκδήλωση στο αίθριο της Στοάς.Είναι από εκείνες τις λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά. Γιατί η «Συναστρία» χρησιμοποιεί τον ουρανό ως πραγματικό μέρος της εμπειρίας.Παράλληλα, από τις 16 Σεπτεμβρίου έως τις 4 Οκτωβρίου, η κεντρική έκθεση φιλοξενείται στο αίθριο του 4ου ορόφου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.Μόνο που, αν κάποιος την προσεγγίσει ως «μία ακόμη ομαδική έκθεση», θα έχει χάσει μάλλον το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της.Η «Συναστρία» είναι περισσότερο μια πολιτιστική διαδρομή μέσα στην Αθήνα παρά ένα μεμονωμένο εκθεσιακό γεγονός. Η σύγχρονη τέχνη συναντά την αστρονομία, η ποίηση τη μουσική, η επιστήμη την ιστορία και όλα αυτά συνδέονται με χώρους που αποτελούν από μόνοι τους κομμάτια της πολιτιστικής ταυτότητας της πόλης.
Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, η Νέα Στοά Αρσακείου και το Πλανητάριο του Ευγενιδείου Ιδρύματος αποτελούν τους σταθμούς αυτής της διαδρομής.Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πλευρές του project: σε βάζει στη διαδικασία να μετακινηθείς στην πόλη και ταυτόχρονα να τη δεις διαφορετικά.Δεν χρειάζεται να είσαι άνθρωπος που παρακολουθεί συστηματικά τη σύγχρονη τέχνη. Μπορεί απλώς να είσαι κάποιος που αγαπά την Αθήνα, την αρχιτεκτονική της, τις ιστορίες της, τις βραδινές της διαδρομές. Κάποιος που θέλει να βγει ένα βράδυ, να ακούσει ποίηση, να δει τέχνη, να κοιτάξει τη Σελήνη και να επιστρέψει σπίτι έχοντας δει κάτι που μέχρι τότε βρισκόταν μπροστά του αλλά δεν είχε παρατηρήσει.
Την καλλιτεχνική επιμέλεια της έκθεσης στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος και το σχετικό κείμενο υπογράφει ο Κώστας Πράπογλου. Η ιδιαίτερη σχέση του με τις ομαδικές εκθέσεις και, κυρίως, με την ιδέα ότι ένα έργο δεν υπάρχει ποτέ εντελώς ανεξάρτητα από τον χώρο στον οποίο παρουσιάζεται, βρίσκει στη «Συναστρία» ένα ιδιαίτερα φυσικό πεδίο εφαρμογής.
Η ιδέα και η συνολική διαχείριση του project ανήκουν στον Λευτέρη Μωυσιάδη, καταξιωμένο επικοινωνιολόγο και σύμβουλο στρατηγικής, ο οποίος βρίσκεται πίσω από τον σχεδιασμό και την υλοποίηση της «Συναστρίας». Από την αρχή επέλεξε να κρατήσει διακριτούς τους ρόλους, αναθέτοντας την καλλιτεχνική επιμέλεια στον κο.Πράπογλου.
Μια επιλογή που έχει σημασία, καθώς ένα τόσο φιλόδοξο εγχείρημα θα μπορούσε εύκολα να εξελιχθεί σε έναν ασαφή συνδυασμό πολλών διαφορετικών στοιχείων. Εδώ, αντίθετα, κάθε γλώσσα, η τέχνη, η επιστήμη, η ποίηση, η μουσική, διατηρεί τη δική της ταυτότητα και ταυτόχρονα βρίσκει τον τρόπο να συνομιλήσει με τις υπόλοιπες.
Ανάμεσα στα έργα που, προσωπικά, δεν θα άφηνα εκτός ραντάρ είναι η συνάντηση της Σελήνης του Κώστα Βαρώτσου με τον Ήλιο του Micha Cattaui.Και μόνο η ιδέα αυτής της συνάντησης είναι από εκείνες που σε κάνουν να σταθείς λίγο περισσότερο. Οκος. Βαρώτσος, μία από τις πλέον εμβληματικές μορφές της σύγχρονης ελληνικής τέχνης, και ο κος. Cattaui, με τη χαρακτηριστική υλικότητα και τη σύγχρονη, συχνά ανατρεπτική ματιά του, φέρνουν στον ίδιο χώρο δύο αρχετυπικά σύμβολα: τη Σελήνη και τον Ήλιο.Δύο ουράνια σώματα που συνυπάρχουν στο ίδιο σύμπαν, με διαφορετική φύση, ενέργεια και συμβολισμό. Και ίσως εδώ βρίσκεται μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ιδέες της «Συναστρίας»: η συνάντηση διαφορετικών υλικών και καλλιτεχνικών κατευθύνσεων, διαφορετικών αφετηριών και διαφορετικών υποθέσεων, που δεν χρειάζεται να μοιάζουν για να αποκτήσουν μια κοινή αναφορά.Όπως ακριβώς και στον ουρανό, η σχέση δεν βρίσκεται πάντα στην ομοιότητα ή στην εγγύτητα. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο, κοιτάζοντας τα ίδια σημεία, επιλέγουμε να τα ενώσουμε και να δημιουργήσουμε έναν αστερισμό.
Η παρουσία του Κώστα Βαρώτσου ανοίγει, μάλιστα, μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση για το πώς αντιμετωπίζουμε τους σημαντικούς δημιουργούς μιας χώρας.Πόσο χώρο τους δίνουμε ώστε να επηρεάσουν πραγματικά το δημόσιο περιβάλλον; Πόσο τους επιτρέπουμε να αφήσουν το αποτύπωμά τους στην αισθητική μιας πόλης και όχι μόνο στις αίθουσες μουσείων και γκαλερί;Η σκέψη πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στη Βαρκελώνη και στον Gaudí. Στη σχέση μιας πόλης με έναν δημιουργό που δεν περιορίστηκε στο να είναι ένας σπουδαίος αρχιτέκτονας, αλλά έγινε μέρος της ίδιας της ταυτότητάς της.Ίσως είναι καιρός να ξαναδούμε αυτή τη σχέση στην Αθήνα.Παράλληλα, στον ίδιο χώρο συναντά κανείς και νεότερους δημιουργούς, όπως ο Γιώργος Τζινούδης. Διαφορετικές γενιές, διαφορετικές αισθητικές, διαφορετικές διαδρομές συνυπάρχουν στο ίδιο εκθεσιακό σύμπαν.
Όπως συμβαίνει και στους αστερισμούς. Τα αστέρια που εμείς ενώνουμε για να δημιουργήσουμε ένα σχήμα μπορεί στην πραγματικότητα να απέχουν μεταξύ τους ασύλληπτες αποστάσεις. Η σύνδεση είναι δική μας. Η μορφή προκύπτει επειδή αποφασίζουμε να ενώσουμε τα σημεία.Αυτό κάνει και η «Συναστρία».Το Πλανητάριο του Ευγενιδείου Ιδρύματος και το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών προσθέτουν στην εμπειρία την επιστημονική διάσταση.Η σχέση του ανθρώπου με τον ουρανό δεν ξεκίνησε ούτε από την τέχνη ούτε από την επιστήμη ξεχωριστά. Ξεκίνησε από την ανάγκη μας να καταλάβουμε τι υπάρχει εκεί πάνω.Πριν από τις σύγχρονες επιστημονικές εξηγήσεις, ο ουρανός ήταν μύθος, φόβος, προσανατολισμός, ποίηση, θρησκεία, φαντασία. Ήταν ο πρώτος μεγάλος καθρέφτης στον οποίο ο άνθρωπος προσπάθησε να δει τον εαυτό του.Γι’ αυτό και η παρουσία των 13 ποιητών δεν μοιάζει καθόλου παράταιρη. Όπως δεν μοιάζει παράταιρη η μουσική. Όπως δεν μοιάζουν παράταιρα τα ιστορικά βιβλία και τα τεκμήρια της Εθνικής Βιβλιοθήκης που φωτίζουν τη μακραίωνη σχέση μας με την κοσμογραφία, την αστρονομία και την αστρολογία.Όλα είναι διαφορετικές γλώσσες για την ίδια ανθρώπινη ανάγκη: να καταλάβουμε πού βρισκόμαστε.
Υπάρχει κάτι πολύ αθηναϊκό στη «Συναστρία». Όχι μόνο επειδή εξελίσσεται σε μερικούς από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς χώρους της πόλης, αλλά επειδή σε καλεί να τους δεις διαφορετικά. Το Αστεροσκοπείο ως σημείο εκκίνησης και παρατήρησης, τη Βιβλιοθήκη ως ζωντανό χώρο ανταλλαγής ιδεών και διαφορετικών μορφών έκφρασης, το Αρσάκειο ως σκηνικό μιας βραδιάς ποίησης και μουσικής κάτω από την Πανσέληνο.Το ίδιο ισχύει και για τη συμπερίληψη, που εδώ δεν λειτουργεί ως παράλληλη δράση αλλά ως μέρος της ίδιας της φιλοσοφίας του project. Γιατί όταν μιλάς για συνδέσεις, δεν μπορείς να αφήνεις ανθρώπους έξω από την εμπειρία.Τελικά, δεν πρόκειται απλώς για μια έκθεση. Είναι μια προσπάθεια να συνδεθούν σημεία: καλλιτέχνες διαφορετικών γενεών, τέχνη και επιστήμη, ποίηση και μουσική, ιστορία και σύγχρονη δημιουργία, θεσμοί και κοινό.Και κάπου εδώ επιστρέφεις στην αρχή, στην πρόσκληση που ανοίγεις και αποκαλύπτει έναν φωτεινό αστερισμό.
Τα σημεία υπήρχαν ήδη. Αυτό που χρειάζεται είναι να τα ενώσεις.
Και κάπως έτσι, δημιουργείται ένας αστερισμός.
Συνδεθείτε ή Εγγραφείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση