Ιδανικά πρωινά, γυμνασμένα σώματα που ιδρώνουν με χαμόγελο αξημέρωτα και αμέτρητα quotes με χρυσά γράμματα που σε προτρέπουν να βλέπεις μόνο τη θετική πλευρά, να χαμογελάς με ό,τι κι αν συμβεί, αλλά και να θυμάσαι πως η χαρά, είναι επιλογή!
Μπορεί η επίφαση της θετικότητας να είναι τελικά τοξική;
Ο όρος μπορεί να ακούγεται αντιφατικός. Πώς μπορεί η θετικότητα να είναι τοξική; Η αισιοδοξία από μόνη της είναι μια υγιής στάση ζωής. Προφανώς, αλλά αλλάζει πρόσωπο όταν επιβάλλεται ως η μοναδική αποδεκτή αντίδραση απέναντι σε οποιαδήποτε ανθρώπινη εμπειρία, όσο οδυνηρή κι αν είναι. Είναι η πεποίθηση ότι, ανεξάρτητα από το πόσο δύσκολη είναι μια κατάσταση, οι άνθρωποι πρέπει να διατηρούν μια θετική νοοτροπία.
Στα social media, αυτή η νοοτροπία έχει μετατραπεί σε θρησκεία. Ειδικά το Instagram αλλά και το TikTok έχουν γίνει οι ψηφιακοί ναοί μιας διαρκούς ευδαιμονίας. Αν νιώθεις λύπη, είσαι «αγνώμων». Αν νιώθεις κουρασμένος, «δεν προσπαθείς αρκετά». Αν αποτύχεις, «δεν είχες τη σωστή ενέργεια». Η πολυπλοκότητα των ανθρώπινων συναισθημάτων ισοπεδώνεται κάτω από το βάρος του hashtag: #GoodVibesOnly.
Η συνεχής έκθεση σε αυτή την τεχνητή ευδαιμονία, δημιουργεί ένα παράδοξο φαινόμενο. Αντί να εμπνεόμαστε για να γίνουμε καλύτεροι, τελικά να νιώθουμε ανεπαρκείς. Όταν περνάς μια δύσκολη φάση, όπως έναν χωρισμό, μια απώλεια, ή απλώς μια κακή επαγγελματική περίοδο και το feed σου επιμένει ότι πρέπει να «γιορτάζεις τη ζωή», το μήνυμα που εισπράττεις υποσυνείδητα είναι διπλά οδυνηρό. Όχι μόνο υποφέρεις, αλλά υποφέρεις και με λάθος τρόπο. Μια κατάσταση που λειτουργεί ως ένας μηχανισμός ακύρωσης του εαυτού μας καθώς αντικαθιστά την ενσυναίσθηση με κλισέ εκφράσεις του τύπου «όλα γίνονται για κάποιο λόγο» και όταν κάποιος βιώνει μια πραγματική θλίψη, αυτές οι φράσεις, προφανώς δεν προσφέρουν την κατάλληλη υποστήριξη. Αντίθετα, φιμώνουν τον πόνο και τον μετατρέπουν σε ντροπή. Ντρεπόμαστε τελικά που δεν είμαστε αρκετά δυνατοί, καθώς δεν μπορούμε να «διαγράψουμε» τα αρνητικά συναισθήματα, έτσι, απλά.
Η ψυχολογική παγίδα της καταπίεσης
Οι ψυχολόγοι προειδοποιούν εδώ και χρόνια, ότι τα συναισθήματα που καταπιέζονται δεν εξαφανίζονται ποτέ. Θάβονται ζωντανά και επιστρέφουν αργότερα με πιο άσχημες μορφές. Όταν αρνούμαστε να νιώσουμε θυμό, φόβο, ζήλια ή λύπη επειδή «πρέπει να είμαστε θετικοί», δεν εξαφανίζουμε αυτά τα συναισθήματα και συχνά τα μετατρέπουμε σε ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως χρόνια κόπωση και αυξημένο στρες.
Το να είσαι άνθρωπος σημαίνει να έχεις όλη την γκάμα των συναισθημάτων. Η λύπη, μας βοηθά να επεξεργαστούμε την οποιαδήποτε απώλεια. Ο θυμός μας δείχνει πότε παραβιάζονται τα όρια μας και ο φόβος μας προστατεύει από τον κίνδυνο. Το να αποκόπτουμε αυτά τα συναισθήματα στο όνομα μιας «χαριτωμένης» ψηφιακής ουτοπίας είναι σαν να προσπαθούμε να οδηγήσουμε ένα αυτοκίνητο έχοντας σβήσει όλες τις προειδοποιητικές λυχνίες του ταμπλό, τότε όμως το αυτοκίνητο δεν θα γίνει πιο ασφαλές, απλώς θα χαλάσει χωρίς να το καταλάβουμε. Η βάση των social media στηρίζεται στην επιλεκτική προβολή και οι χρήστες μοιράζονται τις καλύτερες στιγμές τους, όπως για παράδειγμα επιτυχίες, ταξίδια, άψογη εμφάνιση και ευτυχισμένες σχέσεις. Πρόκειται για μια συνεχή έκθεση που δημιουργεί το φαινόμενο της κοινωνικής σύγκρισης. Ο άνθρωπος, χωρίς να το συνειδητοποιεί, συγκρίνει την ακατάστατη, γεμάτη προβλήματα πραγματικότητα του με το «μονταρισμένο» και αψεγάδιαστο περιεχόμενο των άλλων, με αποτέλεσμα, να νιώθει τελικά ανεπαρκής. Στον ψηφιακό κόσμο, η θλίψη, το άγχος, η αποτυχία και η μοναξιά συχνά περιθωριοποιούνται. Υπάρχει μια άτυπη κοινωνική πίεση να δείχνουμε πάντα χαρούμενοι, παραγωγικοί και επιτυχημένοι (toxic positivity). Αυτό οδηγεί στην καταπίεση των αληθινών μας συναισθημάτων. Για να είμαστε αποδεκτοί, «θάβουμε» ό,τι μας ζορίζει, δημιουργώντας ένα τεράστιο ψυχολογικό βάρος που αργά ή γρήγορα οδηγεί σε συναισθηματική εξάντληση.
Η εμπορευματοποίηση της ευτυχίας και η επανάσταση της αυθεντικότητας
Πίσω από την παγίδα της τοξικής θετικότητας, κρύβεται φυσικά και μια τεράστια βιομηχανία. Η ευτυχία έχει γίνει προϊόν, μια και μας ενημερώνουν επισταμένως, ότι αν αγοράσουμε το σωστό συμπλήρωμα διατροφής, αν κάνουμε focus-group με wellness coaches, ή αν ακολουθήσουμε την τάση του «lucky boy-girl syndrome», η ζωή μας θα μεταμορφωθεί. Τα social media είναι το τέλειο κανάλι γι` αυτό το μάρκετινγκ και οι υποτιθέμενοι influencers πρωταγωνιστούν. Η ευτυχία παρουσιάζεται ως κάτι που κερδίζεται με την κατάλληλη αισθητική, όπως για παράδειγμα αν τα ρούχα σου έχουν γήινα χρώματα, το σπίτι σου έχει την τέλεια διακόσμηση ή ακόμα και αν πίνεις matcha latte, τότε είσαι πολύ «ευτυχισμένος». Αυτή η επιφανειακή προσέγγιση μας απομακρύνει από την πραγματική εσωτερική αναζήτηση και μας εγκλωβίζει σε έναν αέναο κύκλο σύγκρισης και καταναλωτισμού με περίεργες καταστάσεις. Πώς ξεφεύγουμε, λοιπόν, από αυτή την ψηφιακή παγίδα μια και η απάντηση δεν είναι να γίνουμε κυνικοί ή μίζεροι; Να μπορούμε να πούμε «σήμερα ήταν μια δύσκολη μέρα και είναι εντάξει», όσο και εύκολο αν ακούγεται, ίσως τελικά δεν είναι. Η πραγματική ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει να μην πέφτεις ποτέ, αλλά να ξέρεις πώς να ξεκινάς εκ νέου, αφού έχεις επιτρέψει στον εαυτό σου να νιώσει τον πόνο της πτώσης. Την επόμενη φορά που θα κάνεις scroll νιώθοντας το βάρος μιας τέλειας, ξένης ζωής να σε πιέζει, απλά θυμήσου: Τα social media είναι μια σκηνοθετημένη παράσταση, όχι η πραγματικότητα. Κλείσε την οθόνη, πάρε μια βαθιά ανάσα και άφησε τον εαυτό σου να νιώσει ό,τι έχει ανάγκη να νιώσει εκείνη τη μοναδική στιγμή. Χωρίς φίλτρα, χωρίς hashtags, και κυρίως, χωρίς τύψεις.
Το κυνήγι της τελειότητας και τα φίλτρα
Η αυτοεκτίμηση πολλών ανθρώπων έχει μεταφερθεί στις μέρες μας στους αριθμούς, δηλαδή όσα likes, views ή σχόλια θα λάβει μια ανάρτηση. Για να κερδίσουμε αυτή την εφήμερη επιβεβαίωση, καταπιέζουμε την αυθεντικότητά μας. Φιλτράρουμε τις φωτογραφίες, αλλάζουμε τις απόψεις μας και προσαρμόζουμε τη συμπεριφορά μας με βάση το τι «πουλάει» στον αλγόριθμο. Γινόμαστε προϊόντα του ίδιου μας του εαυτού, χάνοντας την επαφή με το ποιοι πραγματικά είμαστε. Ο φόρος μήπως «χάσουμε κάτι» ή μείνουμε εκτός των εξελίξεων μας κρατά εγκλωβισμένους σε ένα αέναο scroll-down. Αυτή η καταναγκαστική ανάγκη για σύνδεση καταπιέζει την ανάγκη μας για ουσιαστική ξεκούραση, πνευματική ηρεμία και αληθινή, διά ζώσης επικοινωνία. Να πούμε βέβαια και μετά βεβαιότητας ότι τα Social mediaδεν είναι εχθρός, αλλά ο τρόπος που τα χρησιμοποιούμε μπορεί να γίνει φυλακή. Η ψυχολογική παγίδα «σπάει» μόνο όταν συνειδητοποιήσουμε ότι η ψηφιακή εικόνα δεν ισούται με την ανθρώπινη αξία. Η επιστροφή στην αυθεντικότητα και η αποδοχή των ατελειών μας είναι ενδεχομένως το μοναδικό αντίδοτο στην ψηφιακή καταπίεση με τις πολλές εικόνες μιας επίπλαστης ευτυχίας.
Συνδεθείτε ή Εγγραφείτε για να συμμετάσχετε στη συζήτηση