Δέκα βιβλία που πρέπει να διαβάσει κάθε άνθρωπος που αγαπά το φαγητό

Πολλά από τα κορυφαία βιβλία του food writing δεν μεταφράστηκαν ποτέ στα ελληνικά, ενώ αρκετά απ’ όσα κυκλοφόρησαν στη γλώσσα μας έχουν εδώ και χρόνια εξαντληθεί χωρίς να επανεκδοθούν.

Η λίστα που ακολουθεί δεν είναι ένας απόλυτος οδηγός γαστρονομικής βιβλιογραφίας. Αναφέρω δέκα βιβλία που, για διαφορετικούς λόγους το καθένα, πιστεύω ότι αξίζει να διαβάσει κάθε άνθρωπος που αγαπά το φαγητό. Κάποια κυκλοφορούν ή κυκλοφόρησαν στα ελληνικά, ενώ άλλα, δυστυχώς, θα πρέπει να τα αναζητήσετε στην αγγλική γλώσσα. Δέκα (συν δύο για την ακρίβεια) βιβλία που αποδεικνύουν πως η γαστρονομία δεν περιορίζεται σε ένα πιάτο ή μια συνταγή αλλά είναι ένας τρόπος για να κατανοήσουμε καλύτερα τους ανθρώπους, τα ταξίδια και τον πολιτισμό.

Anthony Bourdain: Δεν βάζω τίτλο βιβλίου αλλά το όνομα του ίδιου του Anthony Bourdain. Ότι έχει κυκλοφορήσει ο Αμερικανός σεφ – ταξιδευτής - αφηγητής επιβάλλεται να διαβαστεί απ’ όλους όσους σέβονται τον εαυτό τους και αγαπούν τις κουζίνες, τα εστιατόρια, τα ταξίδια και το φαγητό. Δυστυχώς είναι πολύ δύσκολο αυτές τις μέρες να βρεθούν σε διαθεσιμότητα κάποια από τα βιβλία του στην ελληνική γλώσσα μιας και έχουν χρόνια να επανεκδοθούν αλλά μην πτοήσετε. Διαβάστε έστω και στα αγγλικά τις σελίδες που άλλαξαν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τις επαγγελματικές κουζίνες τη γαστρονομία και τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από ένα πιάτο. Με σειρά προτεραιότητας:

(Κουζίνα Εμπιστευτικό, Μισοψημένο, Η περιπλάνηση ενός μάγειρα)

Καυτό (Bill Buford): Η ιστορία ενός συνεργάτη του περιοδικού New Yorker που πήρε την απόφαση να μαθητεύσει δίπλα στον Mario Batali για να καταλάβει τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από την πόρτα μιας επαγγελματικής κουζίνας. Ξεκίνησε με πολύ απλά καθήκοντα στο Babbo της Νέας Υόρκης, κέρδισε τη θέση του στην γραμμή παραγωγής και έφτασε να ακολουθήσει τον (αμφιλεγόμενο πλέον) Batali μέχρι την Ιταλία για να μάθει μαγειρικά μυστικά από ανθρώπους που αφιέρωσαν ολόκληρη τη ζωή τους στην παρασκευή ζυμαρικών και στην επεξεργασία του κρέατος. Ένα βιβλίο που διαβάζεται σαν μυθιστόρημα αλλά εξηγεί γιατί η πραγματική μαγειρική δεν μαθαίνεται μέσα από βιβλία και σχολές.  Δυστυχώς η συνέχειά του, το “Dirt” με τις περιπέτειες του Buford στη Γαλλία δεν έχει μεταφραστεί ακόμα στα ελληνικά.

Μαγειρεύοντας για βασιλιάδες (Ian Kelly): Το βιβλίο που εξηγεί γιατί οι σεφ απέκτησαν τη θέση που έχουν σήμερα. Ο συγγραφέας αφηγείται τη ζωή του Antonin Careme, του ανθρώπου που έβαλε τα θεμέλια της γαλλικής υψηλής γαστρονομίας και θεωρείται ευρέως ο πρώτος celebrity chef της σύγχρονης ιστορίας. Παρότι πρόκειται για βιογραφία, διαβάζεται πολύ εύκολα σαν μυθιστόρημα.  Μέσα από τις βασιλικές αυλές της Ευρώπης, τις κουζίνες, τις πολιτικές ισορροπίες και την εμμονή του Careme με την τελειότητα, γίνεται αντιληπτό ότι η μαγειρική εξελίχθηκε χάρη σε ανθρώπους που άλλαξαν τον τρόπο που οργανώθηκε μια επαγγελματική κουζίνα.  Αν σας ενδιαφέρει η ιστορία της γαστρονομίας και θέλετε να μάθετε από πού ξεκίνησαν πολλά από όσα σήμερα θεωρούμε δεδομένα στο fine dining, δύσκολα θα βρείτε καλύτερο βιβλίο.

Μαγειρεύοντας για ένα δικτάτορα (Witold Szabloski):Ο Πολωνός δημοσιογράφος Witold Szablowski ταξίδεψε σε τέσσερις ηπείρους για να συναντήσει τους ανθρώπους που μαγείρευαν καθημερινά για τον Σαντάμ Χουσεϊν, τον Φιντέλ Κάστρο, τον Ίντι Αμίν, τον Εμβέρ Χότζα και τον Πολ Ποτ. Το αποτέλεσμα δεν είναι ένα βιβλίο μαγειρικής, ούτε ιστορική μελέτη αλλά μια δημοσιογραφική έρευνα που χρησιμοποιεί την κουζίνα ως ματιά στην εξουσία. Τι έτρωγε ένας δικτάτορας όταν ο λαός λιμοκτονούσε; Πως το φαγητό επηρέαζε τη διάθεση του;  Ένα από τα πιο πρωτότυπα βιβλία που έχουν γραφτεί γύρω από το φαγητό.

Η γαστρονομία ως καλή τέχνη (Η φυσιολογία της γεύσης) (Jean Anthelme Brillat-Savarin): Δεν είναι ένα βιβλίο που θα διαβάσεις μέσα σε ένα σαββατοκύριακο. Για πολλούς αποτελεί την “Βίβλο” της γαστρονομικής σκέψης. Εκδόθηκε το 1825 και έχει να κάνει με μια σειρά από στοχασμούς πάνω στο φαγητό, την απόλαυση, το τραπέζι και τη θέση τους στον ανθρώπινο πολιτισμό. Είναι εντυπωσιακό που σήμερα θεωρούμε δεδομένες ιδέες όπως το ότι “η γαστρονομία είναι κάτι πολύ περισσότερο από την κάλυψη μιας βιολογικής ανάγκης” και διατυπώθηκαν πριν από σχεδόν διακόσια χρόνια. Ένα βιβλίο που αποκαλύπτει στον αναγνώστη γιατί η γαστρονομία εξελίχθηκε σε μορφή πολιτισμού και όχι απλώς σε μαγειρική.

Garlicand Sapphires (Ruth Reichl): Μια από τις σημαντικότερες κριτικούς εστιατορίων στην ιστορία των New York Times γράφει για το πως μπορεί ένας κριτικός να αξιολογήσει αντικειμενικά ένα εστιατόριο όταν όλοι γνωρίζουν ποιος είναι. Στις σελίδες του βιβλίου περιγράφει μεταμφιέσεις που έκανε για να παραμένει ανώνυμη και αποκαλύπτει πόσο διαφορετικά μπορούν να αντιμετωπιστούν δυο άνθρωποι μέσα σε ένα εστιατόριο, ανάλογα με την εικόνα που εκπέμπουν. Δημοσιογραφική δεοντολογία, κοινωνικές προκαταλήψεις, η σημασία της αυθεντικής φιλοξενίας σε ένα βιβλίο που ξεπερνά τα όρια της γαστρονομίας.

The Gastronomical Me (M.F.K. Fisher): Το συγκεκριμένο βιβλίο που κυκλοφόρησε το 1943 αφηγείται προσωπικές ιστορίες από τα ταξίδια και τη ζωή της συγγραφέα, η οποία χρησιμοποιεί το φαγητό ως μέσο για να μιλήσει για τις ανθρώπινες σχέσεις. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα του food writing, το οποίο επηρέασε γενιές συγγραφέων, ανάμεσά τους και τον Anthony Bourdain. Πρόκειται για το καλύτερο σημείο εκκίνησης αν κάποιος θέλει να καταλάβει πως το φαγητό μπορεί να αποτελέσει αφορμή για αφήγηση.

Σαν νερό για ζεστή σοκολάτα (Laura Esquivel):Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που έχει καταφέρει να συνδέσει το φαγητό με τα ανθρώπινα συναισθήματα, εντελώς αρμονικά. Η συγγραφέας αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας που εκφράζει όλα όσα δεν μπορεί να πει μέσα από τη μαγειρική της. Κάθε πιάτο δηλώνει χαρά, θλίψη, έρωτα ή θυμό μετατρέποντας την κουζίνα σε έναν αφηγηματικό χώρο. Έντονο μεξικάνικο χρώμα, μαγικός ρεαλισμός σ’ ένα βιβλίο που στις μέρες μας θεωρείται κλασικό και αποδεικνύει ότι η γαστρονομία μπορεί να αποτελέσει μια από τις πιο δυνατές μορφές λογοτεχνικής έκφρασης. 

Kitchen (Banana Yoshimoto): Σίγουρα δεν είναι ένα βιβλίο γεμάτο περιγραφές φαγητών και εστιατορίων. Η κουζίνα εδώ αποτελεί το καταφύγιο μιας νεαρής γυναίκας που προσπαθεί να διαχειριστεί την απώλεια και να ξαναβρεί την ισορροπία της. Η Yoshimoto χρησιμοποιεί το φαγητό και τη μαγειρική ως γλώσσα φροντίδας και ανθρώπινης σύνδεσης, γράφοντας ένα από τα πιο εμβληματικά ιαπωνικά μυθιστορήματα των τελευταίων δεκαετιών. Υπό την στενή έννοια δεν είναι βιβλίο γαστρονομίας αλλά μια ιστορία για το ότι η σχέση που έχουμε με το φαγητό αρχίζει πολύ πριν φτάσει το πιάτο πάνω στο τραπέζι.

Καυτή σοκολάτα (Joanne Harris): To Chocolat απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα όταν μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη με πρωταγωνιστές τη Juliette Binoche και τον Johnny Depp. Βέβαια, το βιβλίο παραμένει η πιο ολοκληρωμένη εκδοχή ενός κόσμου που το φαγητό και τα συναισθήματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Με γραφή γεμάτη αρώματα και γεύσεις η Harris έγραψε ένα βιβλίο για την απόλαυση, την επιθυμία και τη δύναμη που μπορεί να έχει το φαγητό στις ανθρώπινες σχέσεις.